Syn Architects ve Dikkat Mimarisi: Yerel Mirasın Güncel Yapılarla Buluşması
Suudi Arabistan'ın şehirleri iddialı kültürel projelerle genişlerken, Syn Architects ofisi çalışmalarının büyük kısmını bu dönüşümün öncesinde ne olduğuna odaklayarak sürdürüyor. Ofisin 2025 Venedik Mimarlık Bienali'ne katılımı, yıllar süren Najdi mimarisi, kaybolan kentsel doku, yerel malzemeler ve aktarılan bilgi biçimlerini belgeleme çalışmalarından doğdu. Syn için miras, belgelenebildiğinde, test edildiğinde ve yeniden kullanım alanına sokulduğunda işlevsel hale geliyor.
Bu yaklaşımın izleri, Diriyah'ın eteklerinde yer alan ve Suudi sanatçı Maha Malluh tarafından eski bir toprak evin satın alınarak kültürel bir merkeze dönüştürülmesiyle oluşan 615 metrekarelik Shamalat Kültür Merkezi'nde sürülebiliyor. Proje, restorasyon ve ekleme olmak üzere iki farklı aşamada geliştirildi. Toprak yapının bazı kısımları korunurken, eski avlunun sınırları içerisine yeni bir hacim yerleştirildi ve orijinal kerpiç çitin kalıntıları etrafında organize edildi. Riyad taşı, dokulu toprak duvarlar için bilinçli olarak çağdaş bir arka plan oluşturuyor. Shamalat'ta önemli olan, bu iki aşamanın binaya kazandırdığı işlevsel çeşitliliktir. Restorere edilen yapı ve yeni eklenen bölüm; galerilere, sanatçı misafirhane programına, karanlık odaya ve atölyelere ev sahipliği yaparak binanın statik bir tarihi nesneye dönüşmesini engelliyor ve aktif kalmasını sağlıyor.
Mevcut mimarinin nasıl aktif tutulacağı sorusu, zamanla bireysel binaların ötesine genişledi. 2020 yılında Syn, ülke genelindeki modernist ve postmodernist binaları, özellikle de yıkım tehlikesi altındaki veya mimari açıdan önemli görülen yapıları belgelemeye ve araştırmaya adanmış kar amacı gütmeyen bir inisiyatif olan SaudiArchitecture.org'un kurucu ortakları arasında yer aldı. Arşiv, Suudi Arabistan ile en çok bağdaştırılan kerpiç mimarinin de ötesine geçerek, kaybolmadan önce kaydedilmeye değer modern binaları da kapsıyor.
Aynı yaklaşım, 2021 yılında Syn'in ortakları Sara Alissa ve Nojoud Alsudairi tarafından kurulan Um Slaim Collective ile daha da belirginleşti. Kolektif, orta Riyad'daki yöresel Najdi mimarisinin evrimini ve yer değiştirmesini inceleyerek gözlem ve belgelemeyi, yeni binalar tasarlama süreciyle bir araya getiriyor. Tasarım ve araştırmanın bu birleşimi, ArchDaily tarafından 2024 yılında Syn'in En İyi Yeni Uygulama (Best New Practice) olarak tanınmasında da merkezi bir rol oynadı. Seçki, ofisin Suudi Arabistan'ın yerel mimari mirası ve çağdaş mekansal pratikleriyle kurduğu bağı öne çıkararak, Krallık'ın mimari gelişimiyle giderek daha fazla özdeşleştirilen fütüristik imaj yelpazesine düşünceli bir alternatif konumuna yerleştirdi.
Bu yöntem yalnızca korumayla sınırlı kalmayıp deneylere de uzanıyor. Cidde'deki 2023 İslam Sanatları Bienali'nde Syn'in "Anywhere Can Be a Place of Worship" adlı enstalasyonu; palmiye kamışları, kum ve diğer doğal unsurları kullanarak geçici bir mimari müdahale oluşturdu. Bir yıl sonra ofis, Desert X AlUla'daki "When the Earth Began to Look at Itself" ile kültürel hafızadan jeolojik hafızaya yöneldi. Çöl peyzajının ortasına otonom bir nesne yerleştirmek yerine, AlUla'da uzun ve dar bir patika kazılarak yerinden edilen toprakla sıkıştırılmış toprak istinat duvarları ve basamaklı bir topluluk alanı oluşturuldu.
2025 yılına gelindiğinde bu sorular ulusal ve uluslararası bir platforma yayıldı. Syn'in Venedik Mimarlık Bienali'ndeki Suudi Arabistan Pavyonu'na katkısı olan "The Um Slaim School: An Architecture of Connection", kolektifin Najdi mimarisi üzerine yaptığı araştırmalardan doğrudan gelişti. Pavyon, yaşayan bir arşiv formu alırken aynı zamanda Riyad için alternatif bir pedagojik girişim prototipi önerdi.
Ofis artık çok farklı ölçekteki projelerde de faaliyet gösteriyor. Syn, 2028 yılında açılması planlanan 46.000 metrekarelik kültürel kompleks olan Snøhetta imzalı Kraliyet Diriyah Opera Binası'nın (Royal Diriyah Opera House) iş birlikçileri arasında yer alıyor. Proje, çevreleyen çöl peyzajına, Najdi yapı geleneklerine ve Diriyah'ın tarihi bağlamına dayanırken; Snøhetta, Syn'in rolünü projenin bağlamsal anlayışını geliştirmeye yardımcı olmak olarak tanımlıyor.
Syn Architects; restorasyon, araştırma, arşivleme, enstalasyon, eğitim ve büyük ölçekli iş birliği arasında geçiş yaparak bunları aynı pratiklerin birbirine bağlı parçaları olarak ele alıyor. Suudi Arabistan hızla değişirken mimarinin her zaman neyin yeni olduğuna karar vererek başlaması gerekmiyor; bazen halihazırda var olana yeterince dikkat etmek ve neye dönüşebileceğini sormakla başlıyor.
#İnşaat #Mimarlık #Altyapı
Kaynak: Habere Git