Mimarlık Tarihinde Daire Formunun Sembolik Evrimi
Mimarlık tarihi boyunca daire formu; antik tapınakların kozmikojisinden klasik yapıların okülasına, Gotik katedrallerin gül pencerelerinden gemilerin lombarlarına kadar pek çok anlamla ilişkilendirilmiştir. 20. yüzyılda ise havacılık, uzay keşifleri ve teknolojik inovasyonların toplumsal geleceği hayal etme biçimini dönüştürmesiyle birlikte dairesel formlar yeni bir kültürel anlam kazanmış; makineleri, uzay araçlarını ve yeni yaşam biçimlerini evriltmiştir.
Bu geometrinin kökenleri, anıtsal kubbesi ve göksel geometrisiyle iki bin yıldır hayranlıkla incelenen Roma Panteonu'na kadar uzanmaktadır. Orijinal olarak Marcus Agrippa tarafından görevlendirilmiş ve 27 BCE tarihinde açılmıştır. 80 CE tarihindeki yangının ardından yapının yeniden inşası İmparator Domitian tarafından üstlenilmiştir. Yapı 110 CE tarihinde yeniden yanmış ve bu kez yeni tasarımı İmparator Hadrian tarafından sipariş edilmiştir.
Devasa bir davul üzerine oturtulan kubbesiyle kurgulanan iç mekân, 9 metre genişliğindeki bir okülastan giren doğal ışıkla aydınlanmakta; çevreyi çevreleyen üçgen ve yuvarlak sunakları aydınlatmaktadır. Panteon'un beton duvarları içinde yer alan küre, gökyüzüyle bir analoji kurmuştur. Gotik mimarideki gül pencere ise Roma okülasından farklı olarak, Abbot Suger'in Saint-Denis Manastır Kilisesi'nin yeni anıtsal girişinin yapımına karar vermesiyle 1135 civarında ortaya çıkmıştır. Metropolitan Museum of Art'ın "The Royal Abbey of Saint-Denis in the Time of Abbot Suger (1122–1151)" adlı çalışmasında belirttiği gibi, gül pencere mazgalların altına yerleştirilmiş ve bir kilisenin batı cephesine entegre edilen bilinen ilk örnek olmuştur. Worms imparatorluk bazilikalarının batı apsis duvarına da benzer dairesel bir güneş diski dahil edilmiştir.
- yüzyılda İngiltere Kralı VIII. Henry savaş gemilerine yeni topların yerleştirilmesini emretmiş, bu toplar baş veya kıç tarafa sığamayacak kadar büyük olduğu için gemilerin yanlarında açıklıklar oluşturulmuştur. Fransızca kapı veya açıklık anlamına gelen porte kelimesiyle anılan bu açıklıklar zamanla lombar (portholes) olarak adlandırılmıştır. Mimarlıkta ise bu terim daha geniş anlamıyla dairesel pencereleri ifade eder.
Kare açıklıklardan farklı olarak dairesel pencereler daha yüksek yapısal bütünlük sunar; bu da deniz taşıtlarının yüzdürme ve yapısal kararlılığından ödün vermeden lombarlarla donatılabilmesini sağlar. Aynı nedenle denizaltılarda ve uzay istasyonlarında akrilik veya kuvars gibi basınca dayanıklı malzemelerle uygulanırlar. Art Deco döneminde popülarite kazanan dairesel pencereler, Le Corbusier'nin 1923 tarihli 'Toward an Architecture' adlı kitabıyla mimarların gemilerden ilham almasını teşvik etmiştir. Georges-Henri Pingusson 1920'li yıllarda bu pencereleri kullanırken, Jean Prouvé bunları prefabrik "Tropical House" tasarımına entegre etmiştir.
Çocukluğundan beri model gemiler inşa eden Clorindo Testa'nın bu tutkusu Buenos Aires Deniz Hastanesi'ne yansımıştır. 1970 civarında Héctor Lacarra ve Juan Genoud ile işbirliği içinde tasarlanan yapı, bir savaş gemisini andıran biçimsel görünümüyle dikkat çekmektedir. Mariano Moreno National Library ise dairesel, kare ve dikdörtgen pencereleri bir araya getirmektedir.
1914 yılında İtalyan mimar ve şehir plancısı Antonio Sant'Elia, Fütürist Mimarlık Manifestosu'nu kaleme alarak betonarme, demir ve cam gibi malzemelerin önemini vurgulamıştır. 1950'lerden 1970'lere kadar Space Age estetiğiyle daire formu uzay araçları ve kapsüllerle ilişkilendirilmiştir. Buckminster Fuller 1920 civarında kendi kendine yeten, sürdürülebilir tek ailelik evi Dymaxion House'u tasarlamıştır.
Hollanda'nın Den Bosch şehrindeki Bolwoningen topluluğu, Dries Kreijkamp tarafından yürütülen bir mimari deneyle 1984 yılında inşa edilmiştir. Küresel konutlardan oluşan bu grup, yeni yaşam biçimlerini tetiklemiştir. Kreijkamp bu konsepti "Bir küre üzerinde yaşıyoruz, bir küreden doğuyoruz… neden bir kürede yaşamayalım?" sözleriyle açıklamıştır. Archigram gibi kolektifler de teknolojiyi insan hayatıyla buluşturmaya çalışmıştır.
Günümüzde Bernard Tschumi Architects imzası taşıyan Binhai Science Museum gibi çağdaş yapılar, dairesel pencereler ve silindirik hacimler kullanmaya devam etmektedir; ancak bu formların sembolizmi teknolojik iyimserlikten ekolojik sistemlere ve sirküler ekonomilere evrilmiştir.
#İnşaat #Altyapı #YeşilDönüşüm
Kaynak: Habere Git